İstanbul’un 573. Fetih Yıl dönümünü BÜ Güney Meydan’da Kutluyoruz!

Boğaziçi’nin en mühim hafıza mekânlarından biri olan Rumelihisarı ve çevresi Osmanlı Cihan Devleti, Bizans ve Avrupa tarihinin kesiştiği çok katmanlı bir medeniyet sahnesidir.

Şehitlik Dergâhı (Nafi Baba Tekkesi), Şüheda Kuyusu ve Rumelihisarı Kalesi ile bu kadim muhitte, İstanbul’un fethine giden sürecin hem askerî hem de manevî izleri hâlâ canlıdır.

Sultan II. Mehmed Han’ın 1451 yılında Konstantiniyye’nin kuşatmasına hazırlık maksadıyla Rumelihisarı’nı inşa ettirmesi, yalnızca stratejik bir askerî hamle değil; aynı zamanda fethin lojistik ve psikolojik zeminini kurmakta olan mühim bir irade beyanıydı.

Boğazın kontrol altına alınmasıyla Venedik ve Ceneviz yardımlarının kesilmesi hedeflenmiş, hisarın inşasına bizzat nezaret edilmiş, hatta kuşatma toplarının bir kısmı bu bölgede döktürülmüştü.

Bu stratejik hattın hemen üzerinde, İstanbul’un Avrupa yakasındaki ilk Müslüman yerleşim sahalarından biri teşekkül etti. Serdengeçti Seyyid Mahmud Bedreddin (k.s.) ve beraberindeki akıncılar ile muhyî dervişler, Boğaza nazır bu sahada hem ziraat ve ticaretle meşgul olmuş hem de Osmanlı’ya istihbari ve askerî katkılar sunmuştur. Böylece Rumelihisarı, kale fonksiyonundan ziyade “şenlendirme” medeniyetinin de başlangıç noktası hâline gelmiştir.

Evliya Tepesi olarak bilinen yüksek alan, bu yerleşimin kalbini teşkil eder. Bugün Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampüsü sınırları içinde kalan bu saha, akıncıların ve ustaların emeğiyle yükselen surların, burçların ve yapının ilk inşa alanıdır.

Ancak 1451 yılında Bizans’a bağlı güçlerin gerçekleştirdiği baskında, burada bulunan derviş ve askerlerden bir kısmı şehit olmuş; bu şehitler topluca Şüheda Kuyusu olarak bilinen yere defnedilmiştir.

Şüheda Kuyusu, İslâm tarihindeki nadir toplu şehadet mekânlarından biri olarak hafızalara kazınmıştır. Uhud’dan sonra ikinci büyük toplu şehit definlerden biri olarak zikredilen bu alan, aynı zamanda Şehitlik Dergâhı’nın da ilk çekirdeğini oluşturmuştur. Bu manevî miras, Fatih Sultan Mehmed’in otağını kurduğu bu topraklarda irfan ocağına dönüşmüştür.

Fotoğraf: Şehitlik Dergâhı (Nafi Baba Tekkesi) Postnişini Mahmutbabazâde Muhammed Abdünnâfi Baba (Nâfi Baba) (ortada), Selman Cemali Baba (sağda), Şehitlik Dergâhı Dervişi Hayrullah Efendi (solda), İbrahim Ethem Gören Fotoğraf Arşivi

 

Şehitlik Dergâhı, namı diğer Nafi Baba Tekkesi yüzyıllar boyunca Nakşî, sonrasında da Bektâşî tasavvuf geleneklerinin irşad merkezlerinden biri olarak varlığını sürdürmüş; tekke ve zaviyelerin kapatılmasının ardından uzun bir süre ihmal edilmiştir.

Daha sonra yapılan ilmî ve mimarî çalışmalarla, özellikle Mimar Hilmi Şenalp’in, Boğaziçi Üniversitesi Kurucular Kurulu Üyesi Prof. Dr. Süheyla Artemel’in, Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Mehmet Nafi Artemel’in katkılarıyla bu tarihî zemin yeniden ihya ve inşa edilmiştir.

2014 yılında temelleri üzerinde ihyâ ve inşâ edilen Nafi Baba Tekke binası bugün Boğaziçi Üniversitesi Nafi Baba Tasavvuf, Tarih ve Kültürel Miras Uygulama ve Araştırma Merkezi olarak hizmet vermektedir.

Bütün bu tarihî ve manevî arka plan, İstanbul’un fethini yalnızca bir askerî zafer değil, aynı zamanda bir “medeniyet inşası” olarak anlamayı gerekli kılar.

Şenlendirme kavramı bu bağlamda dikkat çekicidir: İnanç ve iktisadın birlikte yürüdüğü bu anlayışta, insan hem mekânı ihyâ eder hem de kendisi ihyâ olur. Şenlendiren insan, aynı zamanda şenlenen insandır.

Fotoğraf: Bugün yerinde olmayan Şüheda Kuyusu Baştaşı, İbrahim Ethem Gören Fotoğraf Arşivi

 

Fotoğraf: Şehitlik Dergâhı’nda Şüheda Kuyusu üzerinde köpek beslenirken. Kasım 2014.  İbrahim Ethem Gören Fotoğraf Arşivi.  Mart 2023 ayına gelindiğinde nihayet BÜ Güney Kampus Şehitlik Dergâhı civarındaki köpek barınağı kaldırıldıktan sonra bir daha böyle hazin, gönülleri hûn eden bir manzara yaşanmadı. Lakin Şüheda Kuyusu’nun baştaşı niye yerinde değil! İslâm tarihinde Uhud’dan sonra ikinci toplu şehitlik olan Şüheda Kuyusu’nun (Fotoğrafta üzerinde köpek beslenen büyükçe kabristanlık) hali niye perişan. Perişan, darmadağınık, vurdumduymaz, vefâsız olan biz miyiz yoksa! Âh ki ne âhhhhhhhh!!!!

Bugün Rumelihisarı Şehitliği ve Şüheda Kuyusu’nun yeniden ihyası meselesi, yalnızca bir restorasyon konusu değil; tarihî bir vefâ meselesidir. Boğaziçi Konak’tan Dua Tepe’ye, Nafi Baba Sokağı’ndan Duatepe Parkı’na kadar uzanan hat üzerinde şehit kabirlerinin tespiti, şâhidelerin restorasyonu ve tarihî namazgâhın yeniden ihyası, mezkûr vefânın somut adımları olacaktır.

İşte tam da bu bağlamda, Boğaziçi Üniversitesi Şehitlik ve Mirasları Araştırma Kulübü (BÜŞMAK) tarafından düzenlenen “Fetih Şenliği”, 30 Mayıs 2026 Cumartesi günü İstanbul’un fethinin 573. yıldönümünde Boğaziçi Üniversitesi Güney Meydan’da gerçekleşecektir.

Program, Kur’ân-ı Kerîm tilaveti, mehter dinletisi, meydan etkinlikleri ve geleneksel sanat atölyeleriyle fetih ruhunu yeniden hatırlatmayı hedeflemektedir.

İttifak gazetesi nezdinde İstanbul’un 573. fetih yıldönümünü ve bir tatil gününde böylesi ulvî bir etkinliği organize eden Boğaziçi Üniversitesi Şehitlik ve Mirasları Araştırma Kulübü’nü, Başkan H. Miray Yazıcı nezdinde tebrik ediyorum.

Bu vesileyle, cümle şehitlerimizi rahmetle yâd ederken fetih ruhunu, mücerret anlamda tarih hatırası değil, yaşanması ve yaşatılması gereken asliyet ve terkip şuuruyla bezeli medeniyet idraki olarak yeniden düşünmeye davet ediyoruz.

 

KAYNAKÇA

GÖREN, İbrahim Ethem, “Tekkeye Niyet, Bizans’a Kısmet!”, Dünya Bülteni Haber Portalı, 4 Aralık 2014.

GÖREN, İbrahim Ethem, “Kaldırım Mühendisi William ile Hasbihal”, Dünya Bülteni Haber Portalı, 21 Ocak 2017.

GÖREN, İbrahim Ethem, “Hamlin’den Brunson’a İyi Adamlar!”, İttifak Gazetesi Portalı, 2 Ağustos 2018.

GÖREN, İbrahim Ethem, “Fethin Yıldönümünde Duatepe ve Garipliğimize Dair”, İttifak Gazetesi Portalı, 30 Mayıs 2020.

GÖREN, İbrahim Ethem, “Boğaziçi Üniversitesi’nin Kurucusu Prof. Dr. Süheyla Artemel’e Vefâ”, İttifak Gazetesi Portalı, 2 Mayıs 2022.

GÖREN, İbrahim Ethem, “İstanbul’un İlk Fetih Şehitliği Duatepe’de neler Oluyor!, “İttifak Gazetesi Portalı, 29 Mart 2025.

GÖREN, İbrahim Ethem, “Fethin Şühedasına “Viranelik”, Ruhban Okuluna “Görkem”: Boğaziçi’nde Hafıza Tasfiyesi!”,  İttifak Gazetesi Portalı, 11 Mayıs 2026.

 

İbrahim Ethem Gören-29 Mayıs 2026

Yazı No: 720