Bazı yolculuklar bir coğrafyada başlar, insanın kendi iç dünyasında, enfüsî âleminde devam eder. Bazı karşılaşmalar ise bir ömür hafızadan silinmez. Bir Japon’un karpuz partisine davet ettiği bir Türk’ün yıllar sonra Fuji Dağı’yla konuşmaya başlaması, belki de böyle bir yolculuğun hikâyesi olsa gerektir!
İş insanı, yönetim gurusu ve kıymetli büyüğüm M. Yener Sonuşen’in Fuji Dağı’yla Konuştum adlı kitabı, ilk baskısının 2008 yılında BAMM tarafından okuyucuların irfanına arz edilmesinin ardından, Ekim 2026’da Prozodi tarafından ikinci baskısıyla yeniden okurla buluştu. Bir üçlemenin ilk kitabı olan eser, yüz otuz iki makale, bilgi notu ve denemeden meydana geliyor. Zaman, mekân ve kişiler arasında kurulan geçişler, ilk bakışta birbirinden bağımsız görünen vakıaları, kitap tamamlandığında Japon insanına dair müşterek bir hafızada buluşturuyor.

M. Yener Sonuşen
Müellifinin tarzını yansıtan kitap tasarımı da alışılmış formların epey dışında. Ancak eserin asıl farklılığı, Japonya’da yaşananları aktarmakla yetinmeyen anlatımında saklı. Sonuşen, Japon halkının kültürünü, tarihini, sanatını ve medeniyetini; insanının hâletirûhiyesini, eşyaya, insana ve tabiata bakışını kendi gözlemleri üzerinden okumaya çalışıyor. Böylelikle Japon hayatının geometrisini ortaya koyarken kimi zaman Türk medeniyetiyle kesişen, kimi zaman da insanı kendi alışkanlıkları üzerine yeniden düşünmeye sevk eden dikkat çekici gözlemlerini paylaşıyor.
Japonya’ya Uzanan Yolun İlk Fujileri
Yener Sonuşen’in Japonya’daki hayatı, haddizatında Tunus’ta başlıyor. Bir Türk şirketi için piyasa araştırması yaparken aynı zamanda Arapça dil okuluna devam ediyor. Bir gün okulda bir Japon’la sohbet ettiği sırada başka bir Japon, bu defa bir hanım, kendisinden yapıştırıcı bant istiyor. Sonuşen bandı veriyor. Birkaç gün sonra, sanki teşekkür etmek istercesine, kendi ifadeleriyle bir karpuz partisine davet ediliyor.
Umur görmüş yazar, kabak partisini, yani Halloween’i duymuş; fakat karpuz partisiyle ilk defa karşılaşıyor. Davet yerine vardığında elliye elli santimetrelik bir masanın üzerinde kocaman bir karpuz ve bir bıçakla karşılaşıyor. Anladığı kadarıyla ev sahipleri için bu, bir karpuz töreni. Sohbet ilerledikçe davet sahiplerinin, Ryuta ve Çisato Akamatsu isimli iki sosyal antropolog olduğunu öğreniyor. Üniversiteden yeni mezun olmuş bu genç çift, Tunus ya da Türkiye’de şirket hayatına atılmadan önce uzmanlık alanlarında iki-üç yıl geçirerek araştırma yapmak istiyor.
Karpuz partisi boyunca kendisine Türkiye hakkında pek çok soru yöneltiliyor. Sonuşen de Türkiye’ye gelmeye karar verdiklerinde elinden gelen yardımı yapacağına söz veriyor. Onun nazarında bu, sıradan bir nezaket cümlesi değil; yerine getirilmesi gereken bir söz. Zira söz Allah’a verilir!
Boğaziçi Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü’nden 1982 yılında mezun olan Sonuşen, yüksek lisans eğitimi için Japonya’ya gidiyor. Tokyo International Christian University’deki eğitimi sırasında Uzakdoğu’nun hayat felsefesi ve gündelik alışkanlıklarıyla tanışıyor. Üç yıllık emeğin ardından Japoncaya vâkıf oluyor. Japon insanlarıyla kurduğu ilişkiler, yaptığı gözlemler ve aralarında geçen ilginç diyaloglar, zamanla kitabının temel malzemesini oluşturuyor.
Japonya, Sonuşen için kelimenin tam anlamıyla eğitim ve tecrübe coğrafyasının dışına taşarak insanı, hayatı ve kendisini yeniden tanıma imkânı sunan bir mektep hâline geliyor.
Çalışmanın ve Gözlemin Ülkesi
Yöneticilik, bilgi, tecrübe ve yeteneğin yanında gözleme dayanan bir erk. Türkiye’nin önemli müesseselerinde uzun yıllar profesyonel yönetici olarak görev yapan Sonuşen, Japonya’da edindiği tecrübeleri iş hayatına da taşıyor. Kitabında Japon insanının çalışma anlayışına dair aktardıkları, mezkûr gözlemlerin dikkat çekici misallerinden.
Yener Sonuşen, Japonya’yı “iş başında çalışarak ölen insanların memleketi” olarak nitelendiriyor. Japon insanında yalnızca o topraklara mahsus bir çalışma iştiyakı bulunduğunu belirterek kelâma şu cümlelerle devam ediyor: “Japon insanında sadece o toprakların insanına has bir çalışma iştiyakı var. Erkekler akşam normal bir saatte işten çıksalar bile, çoğu kez evlerine gitmeden önce, yalnız bile olsalar, en azından kitap okuyabilecekleri bir ‘cafe’de çay-kahve içerek vakit geçirip hiç değilse dokuz-dokuz buçuktan sonra eve gitmeye çalışırlar. Çünkü eğer bir üst düzey yönetici eve erken saatlerde dönebiliyorsa, ona şirkette geç saatlere kadar ihtiyaç duyulmuyor diye konu komşunun düşünmesini, kendisi de ailesi de istemez.”
Bir Japon arkadaşıyla gece geç vakit Shinjuku’da, yirmi beş katlı olduğunu tahmin ettiği bir binanın önünden geçerken yaşadığı diyalog da bahsettiğimiz çalışma kültürünü çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Arkadaşı binaya bakarak, “Ne müthiş şirket!” diyor. Sonuşen, bunu nereden anladığını sorunca şu cevabı alıyor: “Baksana, bu saatte bütün ışıklar açık, içeride de çalışan insanlar var.”
Japonya’nın çalışma hayatına dair bu gözlemler, kadim Japon medeniyetinin gündelik alışkanlıklarının insanın dünyasını nasıl biçimlendirdiğini gösteriyor. Türkiye’den on binlerce kilometre uzakta, adalar üzerine kurulmuş minyatür evlerde misafire gösterilen özen, tarih ve medeniyete duyulan saygı da Sonuşen’in dikkatini çeken hususlar arasında. Bir başka deyişle yazar, Japonya’yı yalnızca gördükleriyle değil, gördüklerinin kendisinde uyandırdığı düşüncelerle anlatıyor.
Japonya’da yaşadığı bir başka tecrübe ise insanın bakışları üzerine. Orada yaşayan bir yabancı, kendisine Japonya’da insanların sizi gördüğünü, fakat sizin bunu fark etmediğinizi söylüyor. Trende yolculuk ederken birkaç kişinin size baktığını, ancak Japonların Batılılar gibi değil, sizin onları göremeyeceğiniz bir an ve biçimde baktıklarını anlatıyor.
Sonuşen, bu sözleri duyduktan sonra ertesi gün trende bir deneme yapmaya karar veriyor. Genellikle koltukların dolu, ayakta duranların az olduğu bir vagonda tutamağı tutarak ufuklara bakarken birden sağ tarafına dönüp “Bakan var mı?” diye kontrol ediyor. Üç kişiyle göz göze geliyor. Onların şaşkınlığı karşısında kendisi de gülmemek için zorlanıyor. Bakmadığını hissettirmeye çalışsa da ortaya tuhaf bir durum çıkıyor. Bir sonraki istasyonda herkes iniyor. Sonuşen, muhtemelen gidecekleri istasyona bir sonraki trenle devam ettiklerini düşünüyor.
Bu küçük hadise, kitabın hoş kokulu satır aralarında saklı mizahın da güzel bir örneği. Yazarın şu cümlesi ise gözlemden hayata uzanan bir başka kapıyı aralıyor: “İstasyon kadar, nereye gidileceğini bilmek de önemlidir.”

Çiçeklerle Konuşan Yönetici!
Sonuşen’in Japonya tecrübelerinin iş hayatına yansımasını anlatan hikâyelerden biri de bahçecilikle ilgili.
Tokyo’da üşümekten harap olduğu bir gece Peter Sellers’ın oynadığı, Hal Ashby’nin yönettiği Being There (Bahçıvan) filmini izliyor. İnsanın kendisini keşfetmesine duyduğu inançla İstanbul’a döndükten sonra küçük bir bahçe edinerek çeşitli ağaçlar ve çiçekler ekiyor.
Bir süre sonra çalıştığı şirket için ambar yöneticisi aranıyor. Adaylardan birinin özgeçmişinde hobileri arasında bahçeciliği görünce bu konuyu biraz küçümser gibi yaparak muhatabına bahçeciliğin ne olduğunu soruyor. Aday, çiçekleri ne kadar sevdiğini anlatıyor. Bu işte ne kadar iyi olduğunu öğrenmek istediğinde ise şu cevabı alıyor: “Ben çiçeklerle konuşurum.”
Sonuşen, aradığı yöneticiyi bulduğunu o anda anlıyor. Adaya, “O zaman iş senindir” diyor. Şaşkınlıkla seçilip seçilmediğini soran adaya verdiği cevap, onun insanı ve emaneti değerlendirme anlayışını da ortaya koyuyor: “Kıymetlerimizi emanet etmek için, çiçek ya da kuş dili bilen birisinden daha emin kim vardır ki?”
Yönetim tecrübesinin yalnızca rakamlar, tablolar ve ölçülebilir performanslardan ibaret olmadığını gösteren bu hadise, Sonuşen’in insanı tanımaya verdiği önemin ifadesi olsa gerek! Onun nazarında insanın tabiata, çiçeğe ve hayata karşı geliştirdiği hassasiyet, emanet taşıma kabiliyetine dair önemli bir işaret.

İnsanın Kendini Bilme Yolculuğu
Yener Sonuşen’in hayat ve düşünce dünyasını anlamak için yalnızca Japonya hatıralarına ve yönetim tecrübelerine bakmak yeterli değil. Kitabın arka planında insanın kendisini, varoluşunu ve kâinatla münasebetini anlamaya yönelik daha derin bir arayış bulunuyor.
Mark Twain’e atfedilen, “Hayatımızdaki en önemli iki gün, doğduğumuz gün ve neden dünyaya geldiğimizi anladığımız gündür” sözü, bu arayışın başlangıç noktalarından biri. Hz. İsa’ya atfedilen, “İki kez doğmayan, göklerin melekûtuna giremez” sözü de bu düşünceyi başka bir boyuta taşıyor. Varoluştaki ikilikten kurtulmadan Twain’in işaret ettiği ikinci kavrayışa ulaşılamayacağını düşünen yazar, bunun gerçekleşmesi için ilâhî yardım ve lütfun gerekliliğine dikkat çekiyor. Bununla birlikte akıl ve tefekkürün de insanı bu yolda epeyce ilerletebileceğini ifade ediyor.
Fuji Dağı’yla Konuştum’un yazarı, ilkokul öncesinde dünyamızın başka bir dünyadaki çok büyük bir evin salonunda bulunan akvaryum gibi olup olmadığını düşünmüş. “Nasıl bir yaşam yolculuğu bizimki acaba?” sorusunun ilk hâli olan bu düşünce, beraberinde başka soruları getirmiş: Öyleyse o ev neredeydi? İlk neden sorusu ne, neresi, belki de kim idi?
Kırk yaşında katıldığı küçük bir seminerde insanın gen haritası ile uzay haritasının birbirine benzediğini gösteren bir görüntüyle karşılaştığında Şeyh Galib’in şu mısraını hatırlamış: “İnsan âlemin çekirdeği olan zatına, bireysel benliğine hoşça bakmalıdır.”
Küllî hakikati idrak edebilmek için ferdî varlık ve cüzî âlem üzerinde tefekkür etmenin ehemmiyetine işaret eden Yener Sonuşen, insanın kendi nefsindeki, yani benliğinde, iç dünyasında ve bedenindeki işaretlerle enfüsteki, başka bir ifadeyle dış dünyadaki ve kâinattaki işaretleri daha fazla anlayabileceğimiz bir çağda yaşadığımızı düşünüyor.
Anlayarak bilmek ve yaşamak için kâinât kitabını; ‘Hakk Kelâmı’nı okumak gerektiğine işaret ediyor. Ancak bu okuma, yalnızca satırlarla sınırlı değil. Satırların, satır aralarının ve sadrın; yani göğsün, kalbin, iç âlemin ve rûhânî yönün de okunması gerekiyor. Gönülle okumak, gönlün okuması… Başka bir ifadeyle aklın ve kalbin birlikte çalışması.
Yazar Yener Sonuşen’in öğrenim ve eğitim yolculuğu da bu arayışın farklı duraklarını oluşturuyor. Eskişehir Maarif Koleji, Boğaziçi Üniversitesi İşletme Fakültesi, Tokyo International Christian University ve Marmara Üniversitesi İşletme ve Kamu Yönetimi eğitimlerinin yanı sıra Boston, Paris, Lozan ve Amsterdam’da çeşitli öğrenim ve eğitim programlarına katılıyor. Harvard Law School bünyesindeki The Program on Negotiation’a misafir müzakereci olarak iştirak ediyor. İsviçre IMD’de International Program for Board Members ve Senior Executive Forum’a, IMD-MIT/Sloan’da Leadership Dilemmas, Fransa INSEAD’da AVIRA programına ve Hollanda Amsterdam Institute of Finance’deki programa katılıyor. Marmara Üniversitesi İşletme Ana Bilim Dalı’nda doktora çalışmasını tamamlıyor. İngilizce ve Japoncayı derinlemesine öğreniyor.
Modern stratejik yönetim, uluslararası müzakereler ve pazarlıklar ile Japon yönetimi konularında çalışmalar yapan Dr. M. Yeher Sonuşen, üniversitelerde ve iş insanlarına yönelik ortamlarda uzmanlık alanlarında eğitimler veriyor.
Çalışmayı hep sevdiğini ifade eden yazar, sektörlerinde lider kuruluşlarda üst düzey yöneticilik görevlerinde bulunuyor. Üç yıl içerisinde cirosunu 2,2 milyar dolardan 6,6 milyar dolara çıkaran bir Türk şirketindeki görevi ve otuz dört ülkede kıdemli danışman ve işletme yöneticisi olarak çalıştığı, 200 milyar dolarlık yatırımları bulunan bir Amerikan özel sermaye şirketindeki tecrübeleri, iş hayatının farklı ve geniş ufuklu duraklarını oluşturuyor.
Birçok ülke ve şehri ziyaret eden Sonuşen, insanın kendisine ve gelecek nesillere yaptığı yatırımın en önemli yatırım olduğuna kanaat getiriyor. Son on yıldır ülkemizde amatör ve sportif havacılığın gelişmesi, bilim ve teknolojinin açılımı hedefiyle yürütülen toplumsal ve resmî çalışmalara katılıyor. Kazakistan ve ABD tarafından resmî olarak onurlandırılıyor.
Bütün bu öğrenim ve tecrübeler, onun düşünce dünyasında farklı disiplinlerin buluşmasına zemin hazırlıyor. Fizik, kozmoloji ve kuantum algılarındaki karşılıkları takip ederken, kitaplardan ve vehbî irfânî ilimlerden beslenen yolculuğunun keşif ve özel müşahedelerle derinleştiğine şâhit oluyor. Sadırdan okunan kitap ve ilimlerin, özellikle mânevî keşiflerle beslenen yol alışların en sıhhatli hakikat bilgilerine götürdüğünü düşünüyor.
Sanat, edebiyat, şiir ve bilimle yoldaşlık etmekten hoşlanan yazar; hayalleri, vehimleri ve rüyaları, güpegündüz uyumadan görülen görüntüleri, kendi ifadesiyle vakıaları da bu arayışın bir parçası olarak ele alıyor. Yıllar önce satır satır çizerek, kimi zaman gece yarılarında gözyaşı dökerek ve çokça tefekkür ederek okuduğu kitaplardan birinde karşılaştığı şu kutlu nasihati hiçbir zaman hatırından çıkarmıyor: “Dilediğin gibi yaşa, nasıl istersen öyle yaşa. Ama bil ki sen mutlaka öleceksin.”
Son birkaç yıldır Kur’ân-ı Kerîm’de ve Furkân-ı Hakîm’i tefsir eden kitaplarda bildirilenlerin hakikatini daha derinden kavradığını belirten Dr. Sonuşen, hayatı yeniden yaşamaya çalışıyor. Kur’ân’-ı Kerîm’i “iki bir batında doğan ikiz kardeşi olan Kitap” olarak nitelendiriyor; onun bir bölümünün sûretini, sûreleri aslıyla görüp buluşmanın, en yüksek anlam ve yaşam şartı yolculuğunu daha iyi kavramasına imkân verdiğine inanıyor. Ve elbette Aşk’ın aşkınlığına hayran oluyor. Bu süreçte Leyla’yı da Mevlâ’da buluyor!
Yazarın, bir önceki paragrafımızın finalinde bahsettiğimiz kendini bulma mücadelesi, kendi ifadesiyle, bir yerde ve zamanda başlıyor. Onun yolculuğunda bu başlangıç, Fujililerle karşılaştığı seneye rastlıyor. Fuji Dağı’yla Konuştum’u, Âdemiyyet ve Nûhiyyet idrakleri arasında bulunduğunu düşündüğü zamanlarda; egoya çobanlık yapmanın zevk hâline dönüştürülmesi hedefleri doğrultusunda dağları tanıma ve sefer etme çabalarını anmak ve paylaşmak için kaleme alıyor.

Fuji Dağı, Fotoğraf Beyza Zülal Gören
Fuji Dağı Ne Anlatır?
Kitabın adını oluşturan Fuji Dağı, sadece somut anlamda Japonya’nın coğrafi simgesi olarak karşımıza çıkmıyor. Sonuşen’in anlatısında dağ, insanın içinde büyüyen hasretin, bir adım öte inziva ve uzlet arayışının, ihtişamın ve sığınağın karşılığına dönüşüyor.
Yazar, kitabının bir yerinde içinde dağlanan, büyüyen ve uzayan sevinçle bazı gün ve gecelerde Fuji Dağı’yla konuştuğunu söylüyor. Bu konuşmaların neye karşılık geldiğini ise okuyucusunun tefekkürüne bırakıyor!
Aslında herkesin bir Fuji’si vardır; yahut olmalıdır. Dağ, insanın içinde büyüyen hasrettir; gelişen hasret ve uzlet makamıdır. Dağ inziva yeri, ihtişam yahut ana kucağı gibi kendisine geleni muhafaza eden sığınaktır.
Her dağın ayrı hikâyesi, farklı hakikati vardır. Sessiz sedasız, yerli yerinde ve bütün haşmetiyle duran dünyanın çivileri insana bir şeyler fısıldar. En son çiçek bir dağ başında açar. İlk kardelen bir dağ kuytusunda filizlenir. Bir Resul orada nalinlerini ayağından çıkarır. En Kutlu İnsan (sav), “Uhud bizi sever; biz de Uhud’u…” buyurur.
Dağ, ihtişamlı olduğu kadar güftügûdan uzaklaşma yeridir.
İnsan bazen eşhasla (şahıslarla), bazen eşyayla, bazen de bir dağla konuşur. Erciyes’ten Süphan’a, Kilimanjaro’dan Fuji’ye kadar dağlar, coğrafyalarında hayat süren âkil insanlara ilham verir.
Bu ilhama mazhar olan Şairler Sultanı da şöyle seslenir:
“Al eline bir değnek
Tırman dağlara şöyle!
Şehir farksız olsun tek,
Mukavvadan bir köyle
Uzasan, göğe ersen,
Cücesin şehirde sen
Bir dev olmak istersen,
Dağlarda şarkı söyle.”
Yener Sonuşen’in Fuji Dağı’yla konuşmaları da bu mısraların işaret ettiği keyfiyete yakın olsa gerek. Zira onun dağla kurduğu münasebet, bir coğrafyayı seyretmekten çok daha fazlasını ifade ediyor. Dağın sessizliğinde insanın kendi sesini işitmesi, kalabalıklardan uzaklaşarak iç dünyasına yönelmesi ve varoluşun işaretlerini yeniden okumaya çalışması…
Bununla birlikte Sonuşen, Japonya üzerine açtığı paragrafı henüz kapatmıyor. Samuray kültürü de kitabın satır aralarına gizlenmiş durumda. Yazar, bu kültürün kendine has öğelerini satır aralarından tek tek çekip çıkarmayı okuyucuya bırakıyor.

Fuji Dağı, Fotoğraf Beyza Zülal Gören
Herkesin Bir Fuji’si Vardır!
Yener Sonuşen’in Fuji Dağı’yla Konuştum kitabında Japonya’nın kültür ve medeniyet havzasında dolaşırken sadece “ada ülkesi”nin bilinmeyenlerini keşfetmiyoruz. Hakikatli bir zatın, gözlemlerine, hatıralarına, arayışlarına ve düşünce dünyasına da misafir oluyoruz. Bazen bir tren vagonunda çekik gözlü Japonların bakışlarıyla karşılaşıyor, bazen bir karpuz partisinde başlayan dostluğun izini sürüyor, bazen de çiçeklerle konuşan bir insanın nasıl bir yönetici olabileceğini düşünüyoruz.
Kitabın hoş kokulu satır aralıklarında ilerledikçe Yener Sonuşen’in Fuji Dağı’yla ne konuştuğunu merak ediyor, kendi Fuji’mizi arıyoruz. Yazarın cevabını okuyucuya bırakması da kitabın bu arayışını tamamlayan bir tercih.

Sonuşen’in Fuji Dağı’yla Konuştum’dan sonra kaleme aldığı Yücelerden Kafile ve Emirlerin Hikmetle Dalışı’nın Kozmik Rüyalarındaki Tanıklığı adlı kitapları da onun bu yolculuğunun farklı duraklarını oluşturuyor. Müellif, bu kitapların ayrı ayrı kendi iradesi ve planlaması dışında ortaya çıktığını ifade ediyor. Kendini bilme yolunun sonsuzluğunu idrak etmeye çalışırken sanat, edebiyat, şiir ve bilimle yoldaşlık etmeyi sürdürüyor.
Kitabın menfi tesiri de var: Okumaya başlayan, bitirmeden bırakamıyor. Hafta sonunda birkaç saatliğine de olsa Japon kültür ve medeniyet havzasının kenarlarında dolaşmak isteyenlerin Fuji Dağı’yla konuşması gerekecek.
Arz ettiğimiz üzere Yazar, Fuji Dağı’yla neler konuştuğunun cevabını okuyucularına bırakıyor. Kitap, başladığı gibi, bu satırların yazarının kerimesi Beyza’nın Japonya’da, Yamanashi ve Shizuoka prefektörlüklerinde yükselen Fuji Dağı’nın (Fujisan) siluetiyle sona eriyor.
Kitap Âsitâne’de; Fuji Dağı ise Kafdağı’nın ardında…
Şimdiki zaman, Fuji’nin esrarını kurcalama vakti…
İbrahim Ethem Gören-16.11.2026
Yazı No: 735

YORUMLAR