Fethin Şühedasına “Viranelik”, Ruhban Okuluna “Görkem”: Boğaziçi’nde Hafıza Tasfiyesi!

İstanbul’un fethinin hatırası Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı’ndaki tarihi şehitlik ve Şüheda Kuyusu ihya edilmeyi beklerken Heybeliada Ruhban Okulu açılıyor!

(Heybeliada Ruhban Okulu)

 

Fener Rum Patriği Bartholomeos’un Boğaziçi Ünivesitesi’ne; Boğaziçi Üniversitesi’nin de Bartholomeos’a özel ilgisi bulunuyor. Nitekim 2013 yılında Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü tarafından Fener Rum Patriği Bartholomeos’a çevre konularındaki duyarlılığı ve çalışmaları nedeniyle fahri doktora unvanı verilmişti. ABD ve İsrail’in başkonsoloslarının da hazır bulunduğu törende Dönemin Rektörü Gülay Barbarosoğlu’nun elinden Fahri Doktora belgesini alan Fener Rum Patriği Bartholomeos’a bir jest yapılarak zatıâlilerinden “Ekümenik Patrik” sıfatıyla söz edilmişti!

(Dönemin Boğaziçi Üniversitesi Rektörü Gülay Barbarasoğlu Patrik’e fahri doktora unvanını verirken)

 

Patrik Bartholomeos söz konusu törenden bir yıl sonra tekrar Boğaziçi Üniversitesi’nin yolunu bu kez BÜ’den fahri doktoralı olarak tuttuğunda bu kez gündeminde Boğaziçi Üniversitesi Bizans Çalışmaları Araştırma Merkezi vardı.

Türkiye’de ilk kez bir devlet üniversitesi bünyesinde, Bizans tarihiyle ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurulan Boğaziçi Üniversitesi  Bizans Çalışmaları Araştırma Merkezi, 24 Kasım 2015’te Boğaziçi Üniversitesi’nde düzenlenen bir tören ile çalışmalarına başladı. Söz konusu törende Patrik I. Bartholomeos’a dönemin ABD İstanbul Başkonsolosu Charles F. (Chuck)  Hunter da eşlik etmişti.

ABD’nin İstanbul Başkonsolosu Charles F. (Chuck)  Hunter’ın da Boğaziçi Üniversitesi’ne özel ilgisi bulunuyor. ABD Boston Eşcinsel Erkek korosu bir ramazan-şerif gününde ve iftar vaktinde 27 Haziran 2015 Cumartesi günü Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampüs’te, Şehitlik Dergâhı’nın bitişik parseli olan otopark alanında konser verirken sahnede başrolde yine  Başkonsolos Charles F. (Chuck)  Hunter vardı.

Fethin Şühedasına “Viranelik”, Ruhban Okuluna “Görkem”: Boğaziçi’nde Hafıza Tasfiyesi

İstanbul’un fethiyle yaşıt, İslam âleminin Uhud’dan sonra ikici toplu şehitliği olan İstanbul’un ilk Müslüman tapu senedi Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı, bugün sadece fiziki bir bakımsızlıkla değil, derin bir manevi “şaşı bakışla” karşı karşıyadır. Bir yanda yüz civarın fetih şehidinin medfun bulunduğu Şüheda Kuyusunun mezar taşları dahi yerinde değilken, diğer yanda aynı semtte Bizans mirasını ihyâ ve suyun  öte tarafında Ruhban Okulu’nu açma yarışına girilmesi, tarihimize karşı yapılan büyük bir vefasızlıktır.

Boğaziçi’nde Bizans Sevdası, Şehitliğe İhmal Duvarı

Şehitlik Dergâhı’nı sınırları içerisinde barındıran Boğaziçi Üniversitesi (BÜ) yönetiminin son yıllardaki öncelikleri, manevi mirasımızın nasıl sahipsiz bırakıldığını gözler önüne sermektedir:

Patrik’e Fahri Doktora: 2013 yılında BÜ yönetimi, Fener Rum Patriği Bartholomeos’a “fahri doktora” unvanı verirken kendisine “Ekümenik Patrik” sıfatıyla hitap ederek siyasi bir jeste imza atmıştır!

Bizans Çalışmaları Araştırma Merkezi: Türkiye’de bir devlet üniversitesi bünyesinde ilk kez kurulan bu merkez, bizzat Patrik ve ABD Başkonsolosu’nun katılımıyla 2015’te açılmıştır. Akademi dünyası Bizans geçmişini ihyâ etmek için seferber olurken, kampüsün hemen yanı başındaki Şeyhler Sofası’ndaki parçalanmış baştaşları ve metruk bırakılan Şehitlik Dergâhı görmezden gelinmiştir.

Şehitlik Yanında Konser Rezaleti: 2015 yılının Ramazan ayında, 27 Haziran 2015 Cumartesi günü iftar vaktine denk gelecek şekilde Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampus’te, Şehitlik Dergâhı’nın bitişiğindeki otoparkta düzenlenen Boston Eşcinsel Erkek Korosu konseri, fethin öncüleri olan derviş gazilerin aziz hatırasına karşı yapılmış en büyük hakaretten biridir.

 

İBB’nin Çifte Standartlı Restorasyon Siyaseti

İstanbul’un manevi muhafızlarına yönelik ihmal, sadece akademiyle sınırlı değildir:

Sarnıca İlgi, Şehide İhmal: İBB Miras, Gülhane Parkı içerisindeki Bizans  yapısı Gülhane Sarnıcı’nı büyük bir hızla restore edip ziyarete açarken; Avrupa Yakası’nın ilk İslam kabristanı olan Şehitlik Dergâhı arazisini dört yıldır demir bariyerlerle çevrili ve ziyarete kapalı tutmaktadır.

(Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı-Fotoğraf İbrahim Ethem Gören-Nisan 2025)

Konut Tercihi: Şehitlerin mezarları üzerinde yükselen Duatepe “seyir terası” (amfikondu) haline getirilirken, 10 dönümlük şehitlik arazisi içindeki tarihi bina, İBB Başkanlık Konutu’na dönüştürülmüştür. Ecdada “sessiz ve karanlık viranelik”, yönetime ise “boğaz manzaralı konut” layık görülmüştür.

(İBB’nin Duatepe çalışmalarından-Fotoğraf İbrahim Ethem Gören-Nisan 2025)

 

Heybeliada Ruhban Okulu Açılırken Sızlayan Vicdanlar

Tüm bu ihmaller devam ederken, Atina’dan gelen haberler hadisenin vahametini ortaya koymaktadır. Patrik Bartholomeos, Yunanistan Başbakanı Miçotakis ile yaptığı görüşmenin ardından, Heybeliada Ruhban Okulu’nun eylül ayında “görkemli bir açılışla” yeniden faaliyete geçeceğini duyurmuştur.

Bir yanda fethin öncüsü ni’mel ceyş’in topluca medfun bulunduğu Şüheda Kuyusu’nun başında mermer parçaları ve müskirat artıkları toplanırken; diğer yanda Bizans ve Rum mirasının devlet üniversitesi ve belediye imkânlarıyla ihyâ edilmesi, “emanete sadakat” imtihanında nerede durduğumuzun hazin belgesidir.

Netice-i Kelâm

İstanbul’un fethi sadece sureta kutlanması gereken özel bir gün değil; içinden ilâ-yı kelimetullah geçen asliyet ve terkip şuurudur. Bugün Rumelihisarı Şehitlik Dergâhı’ndaki parçalanmış her bir mezar taşı ve “amfikondu”ya kurban edilen her bir karış toprak, bu şuurun nasıl zedelendiğini haykırmaktadır.

Bizans sarnıçlarını ve Ruhban okullarını ihyâ etmek için gösterilen gayretin binde biri, fethin ni’mel ceyş askerlerine gösterilmediği müddetçe; “Duatepe” hüzne, “Şüheda Kuyusu” ise vebalimize ayna tutmaya devam edecektir.

(Fotoğraflar: İbrahim Ethem Gören-Kasım 2014. Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampus-Şehitlik Dergâhı Şüheda Kuyusu üzerinde köpek beslenirken. )

Dur Yolcu! Bilmeden bastığın bu toprak; boğazı seyretmek için “manzara” değil, şuursuzca çiğnenen medeniyet emanetidir!

Heyhat! Rodos’taki binlerce Türk’ün okuduğu Süleymaniye Medresesi 1970’lerde Yunanistan tarafından kapatılmış ve oradaki Türkler okulsuz bırakılmıştı. Şu ansa Yunanistan’ın bu binayı yıkması an meselesidir. Rodos’taki Süleymaniye Medresesi ihya edilip faaliyete geçmeden Heybeliada Ruhban Okulu’nun ‘görkemli” şekilde açılması diplomasinin mütekabiliyet ilkesiyle bağdaşmaz.

KAYNAKÇA

Süreli Yayınlar ve Haber Portalları:

Dünya Gazetesi: “Heybeliada Ruhban Okulu Eylül’de Açılıyor: Patrik Bartholomeos’tan Atina’da Açıklama”, 11 Mayıs 2026. [Erişim adresi: dunya.com/gundem/heybeliada-ruhban-okulu-eylulde-aciliyor…]

İttifak Gazetesi: Gören, İbrahim Ethem. “İstanbul’un İlk Şehitliği Duatepe’de Neler Oluyor?”, (Giriş: 29.03.2024 / Güncelleme: 20.07.2025). [Erişim adresi: ittifakgazetesi.com/istanbulun-ilk-sehitligi-duatepede-neler-oluyor/]

Hürriyet Gazetesi: “Boğaziçi’nden Fahri Doktora (Patrik Bartholomeos)”, 5 Aralık 2013. [Erişim adresi: hurriyet.com.tr/gundem/bogazici-nden-fahri-doktora-25281848]

Hürriyet Gazetesi: “BÜ’de Bizans Araştırmaları Merkezi Kuruldu”, 6 Temmuz 2015. [Erişim adresi: hurriyet.com.tr/egitim/bude-bizans-arastirmalari-merkezi-kuruldu-29471292]

BBC Türkçe: Timur, Şafak. “Boston Gay Korosu’nun Türkiye Konseri: ‘Endişeli Değil, Coşkuluyuz'”, 23 Haziran 2015. [Erişim adresi: bbc.com/turkce/haberler/2015/06/150623_boston_gay_erkekler_korosu]

Sözlü Tarih Çalışması: BÜ Kurucular Kurulu Üyesi Prof. Dr. Süheyla Artemel. “Son Osmanlı evinde Bir Rumelihisarı Sohbeti”, (Görüşmeci: İbrahim Ethem Gören, 2012).

İbrahim Ethem Gören-11 Mayıs 2026

Yazı No: 718